email kontakt@studiozycia.pl    location_on Kontakt
Dietetyka kliniczna i Medycyna Żywienia 0

Leczenie żywieniowe w chorobach tkanki łącznej (kolagenozy): RZS, toczeń rumieniowaty układowy, młodzieńcze przewlekłe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Czy dieta roślinna może być skuteczna w wyciszaniu stanów zapalnych?

Leczenie żywieniowe w chorobach tkanki łącznej (kolagenozy): RZS, toczeń rumieniowaty układowy, młodzieńcze przewlekłe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Czy dieta roślinna może być skuteczna w wyciszaniu stanów zapalnych?

Tkanka łączna jest jedną z podstawowych tkanek w organizmie człowieka.  Znajduje się w bardzo wielu narządach m.in. w skórze, kościach, chrząstkach, płucach,  naczyniach krwionośnych, sercu, nerwach i wielu innych. Tkanka łączna ma duże zdolności regeneracyjne, a ponadto spaja inne tkanki, zapewnia podporę narządom,  chroni wrażliwe miejsca w ciele, stanowi ochronę dla organizmu przed antygenami.

Choroby tkanki łącznej (kolagenozy to dawne określenie na choroby układowe tkanki łącznej) wynikają ze zmian zapalnych spowodowanych najczęściej reakcją autoimmunologiczną. Oznacza to, że w przebiegu choroby komórki układu odpornościowego atakują tkanki własnego organizmu. Charakterystycznymi objawami chorób tkanki łącznej są bóle i obrzęki stawów, nadgarstków i stóp, sztywność poranna, postępująca deformacja i niestabilność stawów, również zmiany skórne, zaburzenia nastroju, uczucie stałego zmęczenia, osłabienie siły mięśniowej. Chorobom tkanki łącznej mogą towarzyszyć również powikłania ze strony układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, nerek, także zmiany oczne. U osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów występuje zwiększone ryzyko zawału, udaru mózgu, miażdżycy, niewydolności serca.

Choroby tkanki łącznej obejmują najczęściej:

  • Reumatoidalne zapalenie stawów
  • Młodzieńcze przewlekłe zapalenie stawów
  • Toczeń rumieniowaty układowy
  • Twardzina układowa
  • Łuszczycowe zapalenie stawów
  • Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa
  • Rumień guzowaty
  • Choroby kości i chrząstek, np. osteoporoza

Przypuszcza się, że na rozwój choroby mogą mieć wpływ:

  • Uwarunkowania genetyczne
  • Niekiedy przebyta i niewyleczona infekcja (szczególnie gardła lub dróg moczowych, zakażenia bakteryjne)
  • Zmiany hormonalne (m.in. wahania stężeń estrogenów i androgenów, stosowanie środków antykoncepcyjnych)
  • Nagłe zmiany klimatu
  • Otyłość
  • Częste i długotrwałe działanie światła słonecznego (w przypadku tocznia)
  • Nieodpowiednia dieta: nadmierne spożywanie żywności przetworzonej, soli, cukrów prostych, produktów pochodzenia zwierzęcego, również dieta bogata w związki purynowe.
  • Silne przeżycia i emocje
  • Alergie i nietolerancje pokarmowe (np. nadwrażliwość na produkty o wysokiej zawartości histaminy)
  • Palenie papierosów

Leczenie żywieniowe, czyli co dokładnie?

Interwencja dietetyczna jest koniecznością, aby złagodzić dolegliwości bólowe oraz zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby i dalszych powikłań. Dieta powinna dostarczać niezbędnych substancji potrzebnych do budowy i regeneracji struktur stawowych. Warto poznać korzyści wynikające ze stosowania diety roślinnej. Istnieje szereg badań, które ukazują, iż po wprowadzeniu diety śródziemnomorskiej u pacjentów z RZS nastąpiło zmniejszenie stanu zapalnego, sztywności porannej, bólów stawów oraz zaobserwowano wzrost sił witalnych.

Zmiana stylu życia, czyli co dokładnie należy wziąć pod uwagę?

  • Należy zadbać o produkty bogate w kwasy tłuszczowe omega-3 (tłuste ryby morskie, olej lniany, nasiona lnu), które zmniejszają stan zapalny, wpływają na poprawę ruchomości stawów oraz działają kardioprotekcyjnie.
  • Należy zmniejszyć spożywanie głównych źródeł kwasu arachidonowego, który sprzyja stanom zapalnym stawów (olej słonecznikowy, kukurydziany, tłuste mleko i jego przetwory, podroby, wędliny, tłuszcze zwierzęce, jaja).
  • Ograniczyć należy tłuszcze zwierzęce, ponieważ te utrudniają dostarczanie substancji odżywczych i  białka niezbędnych zresztą do budowy stawów. Co więcej, produkty pochodzenia zwierzęcego nie zawierają błonnika, dłużej pozostają w przewodzie pokarmowym, spowolniają procesy trawienia i narażają jelita na dłuższy kontakt z toksynami.
  • Rośliny strączkowe są również dobrym źródłem białka, a ponadto dobrym źródłem kwasu foliowego, magnezu, potasu, żelaza i cynku.
  • Ważnym składnikiem diety jest oliwa z oliwek, która ma właściwości przeciwutleniające i poprawia funkcjonowanie stawów.
  • Ograniczyć należy spożycie produktów bogatych w puryny: tłuste mięsa, podroby, szpinak, szczaw, rabarbar.
  • Wolne rodniki są lawinowo syntetyzowane w zmienionych chorobowo stawach. Dlatego dieta powinna obfitować w roślinne antyoksydanty, które będą niezwykle pomocne w eliminacji wolnych rodników. Warzywa i owoce powinny być spożywane na surowo lub krótko gotowane. Najwięcej cennych związków zawierają ciemne owoce jagodowe i zielone warzywa.
  • Flawonoidy z warzyw owoców mają także zdolność neutralizowania wolnych rodników. Z drugiej strony zwiększone spożycie niektórych flawonoidów jest skorelowane ze wzrostem ryzyka zachorowania na RZS. Z pokarmów bogatych we flawonoidy wzrost ryzyka zachorowania powodowała duża ilość białej kapusty i jabłek, dlatego na początku diety można z nich zrezygnować.
  • Korzystne są także organiczne związki siarki oraz kwercetyna i allicyna (cebula, czosnek), które ograniczają wytwarzanie prozapalnych leukotrienów i prostaglandyn.
  • Przyprawy również mają właściwości przeciwzapalne, a także przeciwbólowe. Należy w diecie uwzględnić zatem: kurkumę, imbir, miętę, goździki, anyż, chrzan, bazylię, majeranek. Unikaj przypraw ostrych: chilli, ostra papryka.
  • Mocna kawa, herbata oraz alkohol nasilają utratę wapnia, dlatego należy ograniczyć.
  • Toczącemu się procesowi zapalnemu w chorobach reumatycznych towarzyszy zwiększone stężenie histaminy w tkankach objętych procesem zapalnym. Dlatego zaleca się ograniczenie produktów o wysokiej zawartości histaminy takich jak: surowe i dojrzewające mięsa, czekolada, sery pleśniowe, sery długo dojrzewające, pomidory, cytrusy, mocna herbata, alkohol, drożdże.
  • Zaleca się stosowanie suplementacji z witamią D3 i zwiększenie ilości wapnia w diecie w celu zapobiegania osteoporozie (nabiał, jarmuż, migdały, figi, mak, produkty fortyfikowane w wapń).
  • Zaleca się wykluczenie z diety pokarmów alergizujących oraz wywołujących nietolerancje (najczęściej jest to: gluten, kukurydza, drób, mleko). Organizm zacznie produkować mniej autoprzeciwciał i kompleksów immunologicznych, czego skutkiem będzie zmniejszenie stanów zapalnych.
  • Produkty typu fast-food, chipsy, słodycze, zupki z torebek sprzyjają tworzeniu się wolnych rodników co destrukcyjnie wpływa na struktury stawowe.
  • Należy pić wodę mineralną niegazowaną lub lekko gazowaną, która wypłukuje szkodliwe substancje z organizmu. Zalecane są także słabe napary, herbaty owocowe oraz napary z ziół.
  • Posiłki niech będą objętościowo małe, ale często spożywane, o regularnych porach.
  • Unikanie sytuacji stresowych, nauka technik relaksacji i odprężenia.
  • Unikajmy wychłodzenia organizmu, dużego wysiłku fizycznego, gwałtownego odchudzania.
  • Zaleca się kąpiele solankowe i siarczkowe oraz ćwiczenia aerobowe dostosowane do choroby dla lepszego efektu leczenia chorób tkanki łącznej.

Podsumowując, choroby tkanki łącznej nieodpowiednio leczone, do tego brak aktywności fizycznej i dobrze prowadzonej diety przyczyniać się będą do zajęcia innych narządów i układów w organizmie, np. serca, płuc, nerek, układu nerwowego, itd.  Wiele badań wskazuje iż, dieta wegetariańska niskotłuszczowa wytłumia procesy reumatoidalnego zapalenia stawów. Dieta roślinna z założenia przeciwzapalna, z wyłączeniem lub chociażby dużym ograniczeniem białka pochodzenia zwierzęcego, bogata w nierafinowane węglowodany, ryby, owoce i warzywa może dawać ogromne korzyści i znacznie podnieść jakość życia pacjenta. Warto więc wprowadzić więcej warzyw i owoców do swojej diety, a każdą osobę z chorobą tkanki łącznej namawiam do wspomnianych w artykule zmian nawyków żywieniowych. Czytajcie o swojej chorobie, nie lekceważcie jej, edukujcie się, bo prawdziwa wiedza to znajomość przyczyn, a więc i możliwe zatrzymanie rozwoju choroby. :) Tego Wam życzę!

Ps. Co jakiś czas obiecuję wprowadzać na stronę poradni przykładowe jadłospisy dla osób z RZS oraz innymi chorobami tkanki łącznej. Bądźcie więc czujni:)

 

Bibliografia:

  • Żywienie człowieka zdrowego i chorego: Żywienie w chorobach tkanki łącznej; Bogna Grygiel-Górniak, Marian Grzymisławski, Wydawnictwo Naukowe PWN
  • Rola diety w reumatoidalnym zapaleniu stawów – przegląd systematyczny badań; Tomasz Tatara, Patrycja Snakowska; Med Rodz 2015; 2(18): 70-78; http://www.medrodzinna.pl/wp-content/uploads/2015/08/mr_2015_070-078.pdf
  • Rola histaminy w chorobach reumatycznych; Przemysław Rzodkiewicz, Elżbieta Wojtecka-Łukasik, Sławomir Maśliński; Reu ma to lo gia 2010; 48, 1: 49–53
  • Zasady żywienia w reumatoidalnym zapaleniu stawów u dzieci. Aleksandra Żyła-Pawlak; Współczesna dietetyka . - 2018, nr 18, s. 8-12 
  • Postępowanie dietetyczne w SLE; Monika Dudek; Współczesna dietetyka  7/2016.
  • Styl życia a RZS; Dr n. med. Magdalena SOKALSKA-JURKIEWICZ; Prof. dr hab. n. med. Piotr WILAND; Katedra i Klinika Reumatologii i Chorób Wewnętrznych UM we Wrocławiu ; https://www.przegladreumatologiczny.pl/styl_ycia_a_rzs

Strona dla wszystkich zainteresowanych zdrowiem:

  • Dietoterapia kliniczna i pediatryczyna
  • Żywienie specjalistyczne w prewencji i leczeniu chorób
  • Dieta niskohistaminowa / Immunożywienie
  • Dieta w chorobach autoimmunologicznych
  • Przepisy na zdrowe dania o dużej gęstości odżywczej
  • Artykuły poparte badaniami naukowymi
  • Dieta Low FODMAP, śródziemnomorska

Kim jest dietetyk kliniczny?


Posiłki dla pacjentów onkologicznych

Posiłki dla pacjentów onkologicznych

CardioDieta. Program żywienia w insulinooporności oraz chorobach układu krążenia.

Program żywienia w insulinooporności

Dietoterapia przy podwyższonym kwasie moczowym i dnie moczanowej

Dietoterapia przy podwyższonym kwasie moczowym i dnie moczanowej

Dieta niskohistaminowa

Dieta niskohistaminowa

Dietoterapia w chorobach żołądka i dwunastnicy

Dietoterapia w chorobach żołądka i dwunastnicy
ROZUMIEM Nasza strona używa pliki cookies aby umożliwić wysoki standard obsługi.
Jeżeli nadal chcesz korzystać z serwisu, musisz wyrazić na to zgodę. Możesz również zmienić ustawienia dotyczące cookies.